T.C.
TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI

TOPRAK ANALİZİ VE GÜBRE TAVSİYESİNDE GEZİCİ LABORATUVARLAR PROJESİ

İÇİNDEKİLER

1. AMAÇ

2. GEREKÇE

3. UYGULAMA

4. GEZİCİ TOPRAK LABORATUVARI ÇALIŞMA DÜZENİ

5. PROJE İLE İLGİLİ YAPILAN ÇALIŞMALAR

6. GEZİCİ TOPRAK ANALİZ LABORATUVARININ FAYDALARI

1. AMAÇ

Sabit laboratuvar hizmetinin ulaşamadığı yerlerde, üretimi artırmak, üretim maliyetini azaltmak için çiftçi tarlasında analiz yaparak gübreleme tavsiyesinde bulunmak ve ülke gübre ihtiyacını belirlemede veri tabanı oluşturmaktır.

2. GEREKÇE

İnsanlığın varolduğu ilk zamanlardan beri sürdürülen tarım faaliyetleri sonucunda, topraklar bitki besin maddeleri bakımından gittikçe yoksullaşmış ve verim güçleri azalmıştır. Yetiştirilen ürünlerin hasat edilmesi sonucunda topraklardan önemli miktarlarda besin maddesi sömürülmekte ve toprak her yıl biraz daha fakirleşmektedir. Tarım topraklarının verimli olabilmesi ve verim güçlerinin korunabilmesi ancak çeşitli şekillerde kaybolan besin maddelerinin, gübre uygulamaları sonucunda toprağa geri kazandırılması ile mümkündür.

Tarımsal uğraşılarda amaç , birim alandan daha fazla ve nitelikli ürün almaktır. Üretim potansiyelinden gereğince yararlanmak ve üretimi artırmak için teknolojik gelişmeleri yakından izlemek ve üretim girdilerini bilinçli bir biçimde uygulamak gerekmektedir. Tarımsal üretimin artırılmasında gübreleme en önemli faktörler arasında yer almaktadır. Gübrelemede verilecek gübre çeşidi ve miktarının yanında bitki yetiştirilecek topraklarda var olan bitki besin maddeleri miktarının bilinmesine gereksinim duyulmaktadır.

Tarım ürünlerine talebin giderek yükselmesi, bitkilerin daha iyi beslenmesini temin ederek sağlanan ürün artışları ile karşılanmıştır. Yeni geliştirilerek kültüre alınan yüksek verimli varyetelerin bitki besin istekleri de doğal olarak yüksek olduğundan, gübreye olan talep iyice yükselmiştir.

Tarım sektöründe azot, fosfor ve potasyumlu gübrelerin giderek artan miktarlarda kullanılması, diğer besin elementlerine olan ihtiyacı yükseltmiş ve magnezyum, kükürt gibi makro besin elementleriyle, birçok mikro besin elementlerinin noksanlıkları görülmeye başlanmıştır.

Bu besinlerin yeterli düzeyde bitkiye sağlanamadığı hallerde, ürün kaybı olmakta, kalite özellikleri bozulmakta ve ürünün pazar değeri de düşmektedir. Sonuç da üretici azot, fosfor ve potasyumlu gübreleri kullanmasına rağmen karlı bir çiftçilik yapamamakta, zarar etmektedir. Bu nedenle bilinçli ve ekonomik bir gübreleme yapabilmek için tarla toprağının analiz edilerek verilecek gübre çeşit ve miktarının belirlenmesi önem kazanmaktadır.

Günümüze değin yapılan çalışmalar üreticilerin büyük bir çoğunluğunun toprak analizi yaptırmaksızın gübreleme yaptığını ortaya koymaktadır.

Oysa ki tarımsal girdilerin içinde gübrelerin payı oldukça yüksektir ve yoğun tarımın giderek yaygınlaşmasıyla gübre kullanımı da hızla artmaktadır.

Analize dayalı olmadan dekara verilecek bir kilogramlık fazla gübrenin bile zamanla oldukça ekonomik zararlara yol açacağı bilinmelidir. Çevreyi kirletmeden, birim alandan amaçlanan verimi azaltmadan ürün kalitesini bozmadan bitki ve ürün gelişimi sağlamak dengeli bir gübreleme ile mümkündür. Bilinçli ve dengeli bir gübrelemenin ilk adımı ise toprak analizleri ile bitkinin beslenme düzeyinin belirlenmesi ve buna göre gübreleme programları hazırlanmasıdır. Toprak analizleri bilinçli gübrelemenin olmazsa olmazıdır.

Ülkemiz topraklarının fiziksel ve kimyasal özelliklerinin belirlenmesi, verimliliğinin sağlanması ve artırılması yönünde araştırma ve laboratuvar çalışmalarının yapılmasından Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bağlı Araştırma Enstitüleri ve İl laboratuvarları sorumlu olarak; hizmetlerden yararlanacak ilgili kişi ve kuruluşlar için toprak, su, gübre ve bitkilerde laboratuvar analizlerinin yapılması, bunlara dayalı olarak gerekli tavsiyelerin ve eğitimlerin gerçekleştirilmesine katkı sağlamaktadır. Bu kadar geniş bir kitleyi kapsamasına rağmen uygulamada İl laboratuvarlarının teknik ve idari sorunlar nedeniyle aktif çalışmadığı gözlemlenmiştir.

Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bağlı laboratuvarlarda:

1999-2003 yılları arasında toplam 550 bin toprak örneği analizi yapılmıştır. Toprak analiz laboratuvarlarının yarıdan fazlasının çalışmaması, eleman ve mekan sorunun bulunması toprak analizlerinde bulunduğumuz durumu yeterince açıklamaktadır. İntensif tarım yapılan bölgelerde toprak analizlerinin her ekim döneminde yapılması gerektiği, çayır ve mera alanlarında ise hiç analiz yapılmadığı düşünüldüğünde konunun ihmal edildiği açıkça görülmektedir.

Çiftçi topraklarında gerekli analizlerin yapılması talebi, çiftçinin toprak analizlerinin gerekliliğine inandırılması ve özendirilmesi çok uzun yıllardan beri ilgili kuruluşlarca uğraşılmasına rağmen istenilen seviyeye gelemediği görülmektedir. Üreticilerimizin büyük çoğunluğunu küçük işletmelerin oluşturması, toprak analizinin tarımsal üretimdeki öneminin bilinmemesi, çiftçilerin sabit laboratuvarın bulunduğu yerlere topraklarını analize getirmelerindeki zorluklar, toprak analizlerinin yeterli sayıda yapılmasına engel teşkil etmektedir.Bu durumda mevcut laboratuvarlar verimli ve etkin olarak kullanılamamaktadır.

Gübrelemenin başarısı için gerekli olan toprak analizleri çeşitli nedenlerden dolayı zamanında yaptırılamadığı hallerde çok kısa sürede ve az bir masrafla çiftçinin ayağına gidilerek uygulama şartlarında yapılabilen ve oldukça güvenilir sonuçlar veren analizler ile topraklardaki bitki besin maddesi miktarları ve dolayısıyla tarlaların gübre ihtiyaçları tespit edilebilmektedir.

Gezici Toprak Analiz Laboratuvarı projesi ile toprak analizleri çiftçinin ayağına gidilerek, kısa zamanda ve çok az bir masrafla tarlada yapılacaktır. Gezici Toprak Analiz Laboratuvarı ile toprağın bitki besin maddesi miktarları ve gübre ihtiyacı tespit edilecektir. Böylece daha bilinçli gübre kullanılacak ve gübre için yapılan harcama azalacaktır. Dolayısıyla üretimde maliyet düşecek ve kalite artacaktır.

3. UYGULAMA

Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünün toprak laboratuvarları toprak analizlerini çiftçiye çalıştığı ortamda sunamamaktadır. Bu bölgelerde Gezici toprak analiz laboratuvarı bizzat çiftçi tarlasında, çiftçiyle beraber toprak analizlerini yapacaktır.

Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünün laboratuvarları ile Gezici Toprak Analiz Laboratuvarının bulunduğu İl Müdürlükleri müştereken, toprak analiz proğramı planlayıp yürüteceklerdir. Toprak analiz sonuçlarının çiftçiye çalıştığı ortamda sunulması Köy Hizmetleri laboratuvarlarının rutin analiz yapma yüklerini azaltacak, uzmanlık isteyen diğer toprak, su ve bitki analizlerine yönlendirecektir.

Köy Hizmetleri toprak laboratuvarlarının mevcut kapasitesinden faydalanılacak, tarım toprakları ile ilgili veri toplama çalışması da gerçekleştirilecektir. Oluşturulan toprak veri tabanı Tarım Bilgi Sistemine entegre edilecektir.

4. GEZİCİ TOPRAK LABORATUVARI ÇALIŞMA DÜZENİ

Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı’na bağlı İl Çiftçi Eğitim Şube Müdürlüğü koordinasyonunda İllerde yapılacak çalışmalar birbiriyle bağlantılı iki grup tarafından yürütülecektir:

1.Elektronik Toprak Analiz Laboratuvar Grubu

2.Toprak Verimlilik Test (Çabuk Tarla Testi) Grubu

Her bir gezici toprak analiz laboratuvarında çalışacak olan 1 adet mühendis ve 2 adet teknisyen , köy bazında çiftçi tarlalarında makro ve mikro element analizleri (pH, kireç, nitrat ve amonyum azotu, organik madde, fosfor, potasyum, kalsiyum, magnezyum, mangan, çinko, demir ve bakır v.b.) yaparak çiftçiye gübre tavsiyesinde bulunacaktır. Toprak örneklemesi yapılan yerin koordinatları GPS(Küresel Konumlama Sistemi) ile tespit edilecek ve yapılan analizler ile ilgili gerekli kayıtlar tutulacaktır. Aynı zamanda pilot bölgelerde İl Müdürlüğü yayım elemanları ve araştırmacılar da gerektiğinde ekibe katılarak çiftçilerin yeni teknolojilerden haberdar olmasını sağlayacak, çiftçi eğitimine ve çifçilerin diğer sorunlarının çözümüne katkıda bulunacaklardır.

Ege, Akdeniz, Marmara,Güney Doğu Anadolu ve İç Anadolu Bölgeleri toprak analizi ve gübre tavsiyesinde çalışma alanları olarak seçilmişlerdir.

5. PROJE İLE İLGİLİ YAPILAN ÇALIŞMALAR

İhale konusunda idari ve teknik şartnameler hazırlanmıştır.

İhale komisyonları oluşturulmuş ve ihale onayı Makamdan alınmıştır.

Gezici laboratuvarların yaptırılması hususunda Başbakanlık ve DPT’den olumlu görüş alınmıştır.

Proje ihale aşamasına getirilmiş Resmi gazetede yayınlanmıştır.

7 Kasım 2003 tarihinde ihale yapılacaktır.

Gezici Toprak Analiz Laboratuvarlarında toprak analizi ve gübre tavsiyesinde bulunacak teknik elemanların eğitimi amacıyla Toprak ve Gübre Araştırma Enstitüsü’nde 20 -31 Ekim 2003 tarihleri arasında 12 gün süreyle bir eğitim proğramı düzenlenmiştir.
Proje genel koordinatörü Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Dr. Vedat UZUNLU, idari açıdan sorumlu Çayır Mera ve Yem Bitkileri Daire Başkanı Osman ÖZBAY ve proje teknik koordinatörü ve yürütücüsü olarak Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Toprak ve Gübre Araştırma Enstitüsü’nden Dr. Kemal KARUÇ görevlendirilmiştir.

6. GEZİCİ TOPRAK ANALİZ LABORATUVARININ FAYDALARI

Üreticinin tarlasında toprak ve bitki analizi yaparak gübre tavsiyesinde bulunmak suretiyle çiftçinin sabit laboratuvara gitmesine gerek kalmayıp üreticiyi masraf ve zaman harcamaktan kurtaracaktır.

Üretim alanlarında önerilen gübre miktarlarının yeni ıslah edilmiş yüksek verimli bitki çeşitlerine göre yeniden araştırılmasını ve tespitini kolaylaştıracaktır.

Ekimden hemen önce çiftçi tarlalarında toprak analizlerinin yapılarak gübre tavsiyesinde bulunma, üreticiyi yayımcıya daha da yaklaştıracak arada sıcak ve karşılıklı güven ortamı oluşturacak ve çiftçinin eğitimi konusunda iyi bir iletişim kurulacaktır.

Elde edilen veriler Ülkemizin gübre gereksinimini ve tüketimini belirlemekte önemli katkı sağlayacaktır.

Bölgede gübreleme tavsiye ve toprak analizleri konusunda elde edilen sonuçların bilgisayar ortamına aktarılması ile gübrelemenin çevreye olan etkisi konusunda ileriye dönük araştırmalara veri tabanı oluşturacaktır.