T.C.
TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI  

DTÖ DOHA KALKINMA GÜNDEMİ, TARIM MÜZAKERELERİ ÇERÇEVE METNİNİN TÜRK TARIMI AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Bilindiği gibi, 1995 yılında yürürlüğe giren DTÖ Tarım Anlaşması, tarım ürünleri ticareti ve ticareti etkileyen destekleme tedbirleri için yeni kuralları yürürlüğe koymuştur. Bağlayıcı nitelikteki bu kurallar 1995-2004 yıllarını kapsamaktadır. DTÖ Tarım Anlaşması’nın 20. maddesi bu sürenin bitiminden sonra ek kuralların yürürlüğe konulmasını ve bu amaçla 1999-2000 döneminde yeni bir müzakere döneminin başlatılmasını öngörmüştür. Bu öngörü ışığında 2001 yılında Doha’da düzenlenen DTÖ Bakanlar Toplantısı’nda bu müzakerelerin başlatılması karara bağlanmıştır.

DOHA Ticaret Müzakereleri adıyla tanımlanan bu müzakereler, öncelikle, müzakerelere zemin teşkil edecek ve genel tavizleri içerecek bir “Çerçeve”nin kabul edilmesi ve ayrıntılı müzakerelerin bu metindeki esaslara dayalı olarak yürütülecek şekilde planlanmıştır. Bu Çerçeve 30 Temmuz 2004 tarihinde DTÖ Genel Konseyi toplantısında kabul edilmiştir. Bundan sonra, ayrıntılı nihai metnin (Anlaşma) hazırlanması ve 2005 yılında Hong Kong’da düzenlenecek DTÖ Bakanlar Toplantısı’nda kabul edildikten sonra yürürlüğe konulması öngörülmektedir.

ÇERÇEVE’NİN TÜRK TARIMI AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Kabul edilen Çerçeve, uluslararası ticaretin daha fazla serbestleştirilmesi için temel bir yapıyı oluşturmaktadır. Bu yapının temel taşları şöyle tespit edilmiştir:

1.Serbest ticareti bozucu nitelikteki tarımsal desteklemelerin azaltılması,
2.Ticarette haksız rekabete neden olan ihracat teşviklerinin, belirlenecek bir süre sonunda, kaldırılması,
3.Tarım ürünleri pazarının korunmasına yönelik gümrük vergilerinin azaltılması(yüksek vergilerin daha fazla, düşük vergilerin daha az oranda azaltılması).

Gelişme Yolundaki Ülkelere (GYÜ), bu serbestleşme tedbirlerini daha az oranda ve daha fazla sürede yapma ayrıcalığı tanınmış, Çok Az Gelişmiş Ülkeler grubunda yer alan yaklaşık 50 yoksul ülke bu tedbirlerden muaf tutulmuştur. 

Ülkemiz DTÖ sınıflamasında GYÜ’ler grubunda yer almaktadır. Bu nedenle GYÜ’lere tanınan ayrıcalıklardan yararlanacaktır. Bu arada Gelişmiş Ülkelerin (GÜ) ihracat sübvansiyonlarını azaltmaları, gümrük vergilerini indirmeleri ve iç desteklerini kısmaları sonucunda, Türk tarım ürünlerinin dış pazarlardaki rekabeti açısından bazı kazanımlar da elde edebilecektir.

Muhtemel yükümlülükler ve kazanımlarımız ile müzakerelerde izlememiz gereken tutum aşağıda değerlendirilmiştir. 

İç Destekler; 

1.Kırmızı Kutu: Tarımsal destekleme politikamız 2000 yılında başlatılan reform paralelinde daha çok doğrudan ödemelere kaydırılmıştır. Dolayısıyla iç destekler altında yer alan kırmızı kutu tedbirleri arasında bulunan girdi destekleri, fiyat yolu ile desteklemeler ve primler, toplam destekleme bütçemizin içerisinde çok az bir pay işgal etmektedir. Kırmızı kutu tedbirleri için öngörülen %10’luk istisna dikkate alındığında bugün için bir ek yükümlülük altına girmemiz olası görülmemektedir. Ancak, Asgari Destek (de minimis) istisnasının %10’un altına çekilmesi halinde prim desteği verilen pamuk, ayçiçeği, soya fasulyesi gibi ürünlerde sorun yaşabileceğimiz muhtemeldir.

2.Mavi Kutu: Mavi kutu tedbirleri altında fındık ve tütünde uygulanmakta olduğumuz alan daraltması ve çay budama tazminatları yer almaktadır. Bu tedbirler üretim veya verimle irtibatlı olmayıp, alan ve kalite kriterlerine dayanmaktadır. Kabul edilen Çerçeve’de mavi kutu tedbirleri için müzakerelerde tarihsel bir süre tespit edilerek, bu desteklerin toplam tarımsal üretim değerinin % 5’ini geçmeyecek şekilde azaltılması öngörülmektedir. Ülkemizin bu kutuya giren destekleme tedbirlerinin parasal değerinin çok düşük olması nedeniyle, Çerçeve’nin, bu desteklemelerimizi olumsuz etkileyecek bir yükümlülüğe neden olması beklenmemektedir.

3.Yeşil Kutu Tedbirleri:Yeşil kutu tedbirleri içerisinde yer alan başta doğrudan gelir desteği olmak üzere, kırsal kalkınma, gıda güvencesi, alt yapı yatırımları, genel hizmetler gibi desteklerin, bugün olduğu gibi uygulanabileceği anlaşılmaktadır.

Burada önemli olan husus Bakanlığımızın 2006-2010 yıllarını kapsayan Tarım Stratejilerini hazırlamış olmasıdır. Bu strateji belgesi hazırlanırken DTÖ’deki muhtemel gelişmeler dikkate alındığından, prim uygulaması dışındaki destekleme tedbirlerinin çoğunun Yeşil Kutu’da yer alması mümkün olacaktır. Tarım Stratejileri belgemiz, müzakerelerde Ülkemizin izleyeceği tutum için büyük kolaylıklar sağlayacaktır. 

Pazara Giriş;
Pazara giriş (gümrük vergilerinin indirilmesi) konusunda çerçeve metninde GYÜ’ler için bahsedilen ayrıcalıklar ve özel ürün tespiti yoluyla, hayvansal ürünler başta olmak üzere bölgesel kalkınma, gıda güvencesi açısından önem taşıyan tarım ürünleri için ayrıcalıklı işlemlerden yararlanmamız mümkün olabilecektir. Bu husus Bakanlığımız bünyesinde çok iyi değerlendirilerek müzakereler sırasında izlenecek tutumumuz tespit edilmektedir.

İhracat Teşvikleri;
Ülkemizin tarım ürünleri ihracatı için sağladığı teşvikler çok düşük miktarlarda olmaktadır. Ayrıca ihracat kredileri içerinde tarım ürünleri yer almadığından müzakerelerde ihracat sübvansiyonların kaldırılması yönünde atılacak adımların bu teşviklerimizi azaltmamız yönünde bir yükümlülük getirmesi beklenmemektedir. Ancak GÜ’lerin uyguladıkları ihracat teşviklerinin kaldırılması tarım ürünlerimizin dış pazarlardaki rekabet üstünlüğünü artıracağından olumlu bir sonuç doğurabilir.

Sonuç olarak; belirlenen Çerçeve, bundan sonra yapılacak ticaret müzakerelerinin dayanacağı esaslarla ilgili bir mutabakat metni niteliğindedir. Ülkeler, müzakerelerde, bu esaslar çerçevesinde, kendi çıkarlarına uygun tutum izleyecektir. Ülkemizin de “Tarım Stratejileri” ışığında kendi çıkarlarını savunacak hazırlıklardan sonra müzakerelere katılması önem taşımaktadır. Bu bağlamda, özellikle özel ve hassas ürünlerin tanımı, strateji belgesinde yer alan tedbirlerin yeşil kutu’da yer alması, Asgari Destek (de minimis) istisnasının GYÜ’ler için % 10’nun altına düşürülememesi gibi konularda hazırlıklı olarak müzakerelere katılmamız gerekmektedir.

Bu görüşten hareketle, Bakanlığımız kendi iç bünyesinde gerekli hazırlıkları yapmak üzere bir kadro oluşturmuş ve çalışmalara başlamış bulunmaktadır. Bu kadro, DTÖ görüşmelerini Ülke içinde koordine eden Dış Ticaret Müsteşarlığı ve tüm kesimlerin işbirliği ile çalışmalarını yürütecektir.