Projeler

ARAZİ KULLANIM PLANLAMASI PROJESİ

İŞİN TANIMI / AMACI:

 Tarım arazisinin teknik ve ekonomik şekilde kullanılması, korunması, tarım dışı kullanımlar için alternatif alanların belirlenmesi, şimdiki arazi kullanımının ortaya konulması ve tarıma elverişli olmayan arazinin değerlendirilme şeklinin belirlenmesi amaçlarıyla Arazi Kullanım Planlaması (AKP) yapılması planlanmaktadır.

Proje çalışmalarında oluşturulacak olan Arazi Kullanım Planları sonucunda, arazilerde koruma-kullanma dengesi gözetilerek çalışmaların yapılması, arazinin en uygun kullanım şeklinin ilgililere önerilmesiyle birim alandan alınan verimin artması, üreticilerin yeni ve daha ekonomik ürünlere yönelmesi ve yanlış arazi kullanımlarının önlenmesi amaçlanmaktadır.

Ayrıca, AKP dikkate alınarak önerilecek yerlerde yapılacak yol, baraj, kanal gibi altyapı hizmetleri doğaya zarar vermeden en uygun yerde planlanarak doğal kaynaklarımızın korunması ve tarım arazisinin tarım dışı kullanım talepleri için de, en iyi yer seçimine imkân sağlanması planlanmaktadır.

 

TARİHÇE:

 2005 yılı itibariyle yürürlüğe giren 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu’nun 10. ve 11. Maddeleri gereğince Ülkesel ölçekte daha kapsamlı planların yapılmasını zorunluluk haline getirilmesine rağmen Bakanlığımızın yeniden yapılanmasına kadar herhangi bir çalışma yapılamamıştır.

 

YAPILAN ÇALIŞMALAR:

Bakanlığımızın yeniden yapılanması sonrası 15-16 Aralık 2011 tarihinde ülkesel düzeyde Arazi Kullanım Planlarının Avrupa Birliği standartlarında yapılabilmesi amacıyla yöntem araştırması çalıştayı düzenlenmiştir. Çalıştaya üniversitelerden bu konuda uzman öğretim görevlileri katılım sağlamıştır. 2012 Yılında Trakya İlleri Ergene Havzası Bütününde Tarımsal Arazi Kullanım Planları için makro çerçeve oluşturulması çalışması tamamlanmıştır.

 

DEVAM EDEN ÇALIŞMALAR:

Trakya İlleri ve Ergene Havzası bütününde tarımsal arazi kullanım planları için makro çerçeve oluşturularak, projenin esasları ortaya konulmuş olup, bu çalışma örnek alınarak Ülkesel ölçekte Arazi Kullanım Planlaması yapılacaktır. Ergene/Trakya ve Marmara Havzaları odaklı olmak üzere havza bazında başlatılacak uygulamaların devamında Ülkesel ölçekte yapılması planlanan Arazi Kullanım Planlaması çalışmaları hizmet alımı yolu ile yapılacak olup teknik şartname hazırlama çalışmaları devam etmektedir.

 

HEDEFLER:

 Yıllar itibarıyla, daha çok tarımsal üretim deseninin belirlenmesine yönelik uygulanmış olan Arazi Kullanım Planlaması Projesi 2012 yılından itibaren aşamalar halinde “Ülke Arazi Kullanım Planı”nın yapılmasını hedeflemektedir. Tarımsal arazi kullanım sınıflaması, tarımsal üretim planlaması; destekleme politikaların daha etkin olarak oluşturulması; kırsal kalkınma politika, strateji ve eylem planlarının kalitesini ve etkinliğini belirleyen temel unsurlar arasında yer almaktadır. Tarımsal arazi kullanım sınıflamasının temelini ise toprak haritalarının hazırlanması teşkil etmektedir. Temel toprak haritalarının teknik açıdan yetersiz olması nedeniyle ihtiyaca uygun planlamalar yapılamamaktadır. Mevcut sayısal toprak haritaları, ülke toprak potansiyelini gösterir kapasitede olmasına rağmen;

1.Toprak haritalarının sınır ve detaylarının büyük ölçekli çalışmalar için yetersiz olması,

2.Haritaların ölçek, içerik ve detaylarının eksik olduğu gibi güncel de olmaması,

3.Farklı kurumlar tarafından geliştirilmiş olan sayısal haritalarda belirli bir standardın yakalanamaması,

Sebebiyle proje kapsamında öncelikle sayısal toprak veri tabanının güncellenmesi gerekmektedir. Tarımsal Gelişim ve Kırsal Kalkınma Planlaması için Tarımsal Arazi Kullanım Planlaması Projesi, birinci aşaması, ön uygulamalar marifetiyle sahaya inilmesini ve daha sonra ikinci aşama çerçevesinde yapılacak kapsamlı bir müdahale için gerekli bilgi birikimi, deneyim, teknik ve kurumsal kapasitenin oluşturulmasını hedeflemektedir. Ergene/Trakya ve Marmara havzaları odaklı olmak üzere havza bazında başlatılacak uygulamalar, ulusal çapta yapılacak bir müdahale öncesi birçok senaryonun gerçekçi bir şekilde test edilmesine olanak tanıyacaktır. Proje kapsamında geliştirilen deneyim, Türkiye’nin bu konudaki liderlik ve yol göstericilik rolünü uluslararası düzlemde pekiştirecek şekilde faklı ülkelerle paylaşılmasını hedeflemektedir.

 ​

SAYISAL TOPRAK VERİ TABANININ (STVT) İYİLEŞTİRİLMESİ VE TARIMSAL ARAZİ KULLANIM PLANLARININ GEREKSİNİM DUYDUĞU TEMEL ALTLIKLARIN OLUŞTURULMASI

 

İŞİN TANIMI / AMACI:

5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu uyarınca tarımsal arazi kullanım planlarında;  şimdiki arazi kullanımının ortaya konulması, tarım arazisinin teknik ve ekonomik şekilde kullanılması, korunması, tarım dışı kullanımlar için alternatif alanların belirlenmesi ve tarıma elverişli olmayan arazinin değerlendirilme şeklinin belirlenmesi amaçlanmaktadır.

Söz konusu amaç için en önemli altlık olan sayısal toprak veri tabanının iyileştirilmesi ve planlamada kullanılacak olan diğer altlıkları da içeren bir veri tabanı oluşturulması gerekmektedir.

 

TARİHÇE:

2005 yılında yürürlüğe giren 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu’nun 10. ve 11. Maddeleri gereğince Ülkesel ölçekte arazi kullanım planlarının yapılmasını zorunluluk haline getirilmesine rağmen Bakanlığımızın yeniden yapılanmasına kadar herhangi bir çalışma yapılamamıştır.

 

YAPILAN ÇALIŞMALAR:

 Ülkesel ölçekte yapılması hedeflenen planlama çalışmalarının  Avrupa Birliği standartlarında yapılabilmesi amacıyla, 15-16 Aralık 2011 tarihinde, yöntem araştırması çalıştayı düzenlenmiştir. Çalıştaya tarımsal arazi kullanım planlaması ve toprak konusunda uzman öğretim görevlileri davet edilmiş olup, gerekli katılım sağlanmıştır. Çalıştayda ülke tamamında detaylı toprak etüt haritalarının bulunmaması ve Büyük Toprak Grubu Haritalarının ölçek ve detayının yetersizliği nedeniyle farklı kullanımlar için yer seçim kararlarında alternatif senaryoların üretilmemesi üzerinde önemle durulmuş olup çözüm önerilerinde bulunulmuştur. Ayrıca arazi kullanım planlamasında önem arz eden konular ele alınarak planlama yaklaşımları üzerinde durulmuştur. Bu kapsamda yapılacak daha sonraki çalışmalar için gerçekçi bir senaryo oluşturmak ve örnek bir çalışma olması amaçlanarak 2012 yılında Trakya İlleri Ergene Havzası Bütününde Tarımsal Arazi Kullanım Planları için makro çerçeve oluşturulması çalışması tamamlanmıştır.

 

DEVAM EDEN ÇALIŞMALAR:

 Trakya İlleri ve Ergene Havzası bütününde tarımsal arazi kullanım planları için makro çerçeve oluşturularak, projenin esasları ortaya konulmuş olup, bu çalışma örnek alınarak Ülkesel ölçekte sayısal toprak veri tabanının (stvt) iyileştirilmesi ve tarımsal arazi kullanım planlarının gereksinim duyduğu temel altlıkların oluşturulması işi yapılacaktır. Ergene Havzasından başlanması planlanan ve Ülke bütününde devam edecek olan çalışmalar hizmet alımı yolu ile yapılacak olup teknik şartname hazırlama çalışmaları devam etmektedir.

 

HEDEFLER:

 Yıllar itibarıyla, küçük alanlarda daha çok tarımsal üretim deseninin belirlenmesine yönelik uygulanmış olan Arazi Kullanım Planlaması Projesi 2012 yılından itibaren aşamalar halinde “Ülke Arazi Kullanım Planı”nın yapılmasını hedeflemektedir. Tarımsal arazi kullanım sınıflaması, tarımsal üretim planlaması; destekleme politikaların daha etkin olarak oluşturulması; kırsal kalkınma politika, strateji ve eylem planlarının kalitesini ve etkinliğini belirleyen temel unsurlar arasında yer almaktadır.

Tarımsal arazi kullanım planlamasının temelini, toprak haritalarının hazırlanması teşkil etmektedir. Mevcut sayısal toprak haritaları, ülke toprak potansiyelini gösterir kapasitede olmasına rağmen  sınır ve detaylarının büyük ölçekli çalışmalar için yetersizdir. Bu sebeple proje kapsamında öncelikle sayısal toprak veri tabanının güncellenmesi ve devamında planlanacak arazilerin;  kullanılabilir alanlar,  mutlak korunacak alanlar, her ikisi arasında kalanlar ise koruma kullanma dengesi gözetilecek alanlar olarak tanımlanması hedeflenmektedir.

Kullanılabilir alanlarda; yerleşim, üretim, hizmet ve altyapı faaliyetleri gerçekleştirilebilecek olup, mutlak korunacak alanlarda ise; ekolojik tarım alanları, özel ürün alanları, sulu mutlak tarım arazileri, kuru mutlak tarım arazileri ve sit alanları yer alacaktır.

Kullanılırken korunacak ve korunurken de kullanılacak olan arazi türlerinde önemli olan; koruma koşullu kullanma türlerine ilişkin kriterler listesinin hazırlanması, değerlendirilmesi, alan kullanım özelliklerinin belirlenmesidir.

Planlama çalışması süreci; mevcut durumun analizi yapılarak koruma –kullanma kriterlerinin belirlenmesi ile  ilçe, il ve bölge düzeyinde  tarımsal ve ekonomik gelişmelerin ortaya konularak kalkınma eksenlerinin  belirlenmesi ve mekansal planların üretilmesi aşamalarından oluşacaktır.

Özetle; Projesinin birinci aşamasında, ön uygulamalar marifetiyle sahaya inilmesini ve daha sonra ikinci aşamada yapılacak kapsamlı bir müdahale için gerekli bilgi birikimi, deneyim, teknik ve kurumsal kapasitenin oluşturulmasını hedeflenmektedir.  Ergene’de başlatılacak uygulamalar, ulusal çapta yapılacak bir müdahale öncesi birçok senaryonun gerçekçi bir şekilde test edilmesine olanak tanıyacaktır. Proje kapsamında geliştirilen deneyim, Türkiye’nin bu konudaki liderlik ve yol göstericilik rolünü uluslararası düzlemde pekiştirecek şekilde faklı ülkelerle paylaşılmasını hedeflemektedir.

 ​

TARIM DIŞI KULLANIMI İZNİ DEĞERLENDİRME VE YÖNETİMİ SİSTEMİ

İŞİN TANIMI / AMACI:

Tarım Reformu Genel Müdürlüğü, Tarım Arazileri Değerlendirme Dairesi Başkanlığı tarafından 5403 sayılı Kanun kapsamında yürütülmekte olan tarım dışı kullanım izni verilmesine yönelik tüm iş akış süreçlerinin belirlenmesi ve işlemlerin web tabanlı merkez yapıda bir sistem ile yürütülmesi planlanmaktadır. Bu kapsamda kurulacak olan sistemin altyapısının oluşturulması için gerekli hazırlık çalışmaların yapılması amaçlanmaktadır.

 

YAPILAN ÇALIŞMALAR:

Tarım Arazileri Değerlendirme Daire Başkanlığı ile İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlükleri ve Şube Müdürlükleri bazında gerçekleştirilen veri/kullanıcı gereksinim analizi çalışmaları sonucuna göre belirlenen öncelikli işlere ait analizler gerçekleştirilerek analiz raporu hazırlanmıştır. İlgili işlerin yasal dayanakları ve uygulama süreçleri incelenmiş süreç diyagramları kullanılarak süreç/iş akış Şemaları hazırlanmıştır.

Süreç Analizi gerçekleştirilen Kurumlar:

Tarım Arazileri Değerlendirme Daire Başkanlığı

Kocaeli Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü/Tarımsal altyapı ve Arazi değerlendirme Şube Müdürlüğü

Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı

Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Laboratuvar Müdürlüğü

 

DEVAM EDEN ÇALIŞMALAR:

Yapılan analizler çerçevesinde sistem altyapısının geliştirilmesine başlanılmıştır.

 

HEDEFLER:

5403 sayılı Kanun kapsamında yürütülmekte olan tarım dışı kullanım izni verilmesi çalışmaları sırasında Coğrafi Bilgi Sistemleri altyapısı kullanılarak başvuru değerlendirme çalışmaları süresince başvuru alanı ile ilgili;

Daha önce yapılmış başvuruların ve verilmiş kararların görüntülenmesi,

Çevresinde bulunan araziler ile ilgili verilmiş olan izinlerin ve retlerin görüntülenmesi

Alternatif alanların görüntülenmesi

Emsallerin görüntülenmesi

sağlanarak değerlendirmelerin ve kararların veriye dayalı verilmesini ve olası hataları en aza indirilerek itirazların azaltılması hedeflenmektedir. Bunun yanı sıra başvurular ile ilgili verilerin her an erişilebilir olması, harita üzerinde arazi izinlerinin görsel olarak takip edilebiliyor olması, Büyük Toprak Grubu gibi verileri altlık olarak kullanılarak, değerlendirme aşamasında arazinin konumunun ve özelliklerinin kolay bir şekilde görüntülenerek değerlendiricinin en doğru görüşü oluşturması hedeflenmektedir.

 ​

TOPRAK ANALİZLERİNİN YAPILMASI

İŞİN TANIMI / AMACI:

Toprak analizleri değişik amaçlar için yapılır. Başta tarım olmak üzere yol, bina ve öteki yapılanmalara uygun durumlarının saptanması yanında, belli maddeleri içerip içermediklerinin belirlenmesi ve drenaj, gübreleme gibi değişik işlemler karşısında tepkimelerin ortaya konulması ile çevre koşullarının etkinlik derecelerinin saptanması gibi çok çeşitli amaçlar için topraklar analiz edilirler.

Tarım toprakları en fazla ve en yaygın şekilde analize tabi tutulur. Bir yörenin toprak etüt ve haritalanmasında, toprakların sınıflandırılması için genel nitelikli analizler yapılır. Eğer toprak haritası üzerinde belli bir toprak özelliği, örneğin tuzluluk alkalilik vb. gösterilmek istenirse o zaman özel nitelikli analizler yapılır.En ekonomik şekilde uygulanacak gübrelerle, kirecin cins ve miktarlarının belirlenebilmesi amacıyla topraklar, çeşitli test yöntemleriyle ya hızlı rutin analizlere tabi tutulurlar.

 

Toprak Etüt Haritalama ve Toprak Yönetimi Gerekliliği

 

Dünyada artan nüfusa gıda sağlamak amacıyla daha geniş toprak kaynaklarına ihtiyaç duyulmaya ve fazla üretim için de topraklar yoğun kullanım altına alınmaya başlanmıştır. Bir yandan da artan nüfusun baskısı sonucunda verimli toprak kaynaklarında bozulmalar ve yapılaşma sonucunda ise alansal kayıplar etkilerini göstermektedir. Toprak kaynaklarına olan ihtiyaçların artması dünyadaki birçok ülkenin topraklarını detaylı olarak haritalayarak, toprakları yeteneklerine göre kullanma gereğini doğurmuştur. Toprak kaynaklarının daha iyi yönetilme ihtiyacının ortaya çıkması toprak biliminin önemini artırmıştır. Türkiye’de toprak bilimi ile ilgili çalışmaların 50-60 yıllık bir geçmişi bulunmaktadır. Toprak bilimcisi ve uzmanlarının yetişmesi sonucunda ülke toprakları hakkında yapılan çalışmalar ivme kazanmış ve Topraksu teşkilatının kurulmasıyla birlikte Türkiye toprakları incelenmeye başlamıştır. Toprakların verimlilik kapasitelerinin doğru belirlenmesi ve farklı amaçlar için yönetilmesi onların çok yönlü incelenmesine bağlıdır. Haritalama yapılırken, toprak biliminin farklı dalları önemli oranda görev yapar ve bilgiler birleştirilerek sonuca gidilir. Bu nedenle toprak etütleri yapılırken geniş bir bilim kolu büroda çalışmaya başlar, arazide toprakları üç boyutlu tanımlayarak örnekler ve laboratuar analizleriyle sonuçları birleştirerek farklı kullanımlar için yorumlar. Toprak etüt ve haritalama çalışması geniş bilgi ve tecrübe isteyen bir bilim alanıdır. Toprak etüt haritalama yapacak etütçünün geniş bilgi ile donatılması zorunlu olmakta ve özellikle toprakların morfolojik özelliklerinin tanımlanmasında yeterli tecrübeye sahip olması için defalarca arazi çalışmasına katılması gerekmektedir.

 

TARİHÇE:

Bütün ülke düzeyinde, 1966-1970 yılları arasında Topraksu uzmanlarınca 1:25.000 ölçekli topoğrafik harita bilgileri ve arazi çalışmaları sonucu alınan veriler kullanılarak ülkenin istikşafi düzeyde toprak haritası tamamlanmıştır. Çalışma 1938 Amerika Sınıflama Sistemine göre yapılmış, haritalama ünitesi olarak büyük toprak grupları ile bunların önemli fazları esas alınmıştır. İstikşafi seviyede yapılan toprak haritaları 1:100.000 ölçekte yayınlanmıştır. Ayrıca 1:200.000 ölçekli 26 Büyük Havzayı kapsayan raporlarda ve geliştirilmiş haritalarda, yüksek kategorik sınıflama düzeyinde Büyük Toprak Grupları, varsa fazları ile birlikte belirlenmiştir. Bu haritalar, geniş bölgelerde yoğun kullanma ve yerleşime elverişli alanları tanıma ve genel potansiyellerini belirlemek amacı ile yapılmıştır. 1958 yılında Harvey Oakes, 1938 Amerikan toprak sınıflandırma sistemindeki büyük toprak grupları ve önemli fazlarını esas alarak şematik olarak hazırladığı 1:800000 ölçekli “Türkiye Umumi Toprak Haritası”nı tamamlamıştır. Hazırlanan bu harita, ülkemizde toprak biliminin gelişmesine karşın,kullanılan temel kaynaklar arasında hala yer almaktadır. Bu çalışmadan sonra Türkiye topraklarını sınıflandırarak haritaların oluşturulması ve bu konuda ülke düzeyinde yapılan çalışmaların koordinasyonu görevi yasal olarak mülga Topraksu Genel Müdürlüğü’ne verilmiştir. Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Toprak ve Su Kaynakları Ulusal Bilgi Merkezi ülke topraklarını Toprak Taksonomisine (1999) göre güncelleştirmiş, 1:1000.000 ölçekli Genel Toprak Haritası ve buna ek olarak toprakları yorumlayan raporları hazırlamıştır.

1974 yılında FAO UNESCO dünya toprakları sınıflandırılarak haritalanmış ve ayrıca 1975 yılında oluşturulan Soil Taxonomy sistemi kullanılarak Türkiye topraklarına sınıflandırılmıştır. 1970 yıllarından sonra toprak etüt haritalama görevi Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne devredilmiş, ancak ülke topraklarının detaylı etüdü ile ilgili geniş çalışmalar yapılamamıştır. Yukarıda da belirtildiği gibi toprak etüdü yapmak geniş bir ekip ve bilgi isteyen bir çalışma koludur. Kurum bünyesinde tecrübeli personelin yetersizliği veya konunun öneminin yeterince anlaşılamamasından dolayı günümüze kadar ülkenin toprak etütleri tamamlanamamıştır. Şu anda mevcut bulunan istikşafi seviyedeki haritalarla ülke düzeyinde planlama yapmak, toprak koruma önlemleri almak ve tarımsal modeller ortaya koymak mümkün değildir. İlk seri seviyesindeki temel haritaları Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nce GAP alanında ve bazı araştırma projeleri ile bazı ovalarda tamamlanmıştır. Ülke düzeyinde planlama yapılabilir seviyedeki temel toprak haritalarının eksikliği ve var olanların ise etkin kullanılmayışı verim kayıpları yanında arazi bozunumlarına da sebebiyet vermektedir.

 

YAPILAN ÇALIŞMALAR:

Avrupa’daki birçok ülke ulusal toprak etüt çalışmalarına II. Dünya Savaşı’ndan sonra başlamış ve yapılan çalışmalar uygulamada kullanılmaktadır. Türkiye’de Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün kapatılmasından sonra toprak kaynaklarının incelenmesi ve arazi kullanım planlaması konularında Tarım Reformu Genel Müdürlüğü çalışmalarını devam ettirmektedir Ancak ülkede arzulanabilir seviyede toprak kaynaklarının kullanılması ve planlanması için gerekli olan temel toprak haritalama çalışmaları yapılamamaktadır. Toprak kaynaklarının korunması ve doğru planlanması amacıyla çıkarılan 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu önemli bir gelişmedir. Toprak kaynaklarının korunması amacıyla çıkarılan 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanununa rağmen toprakların yanlış kullanımı devam etmektedir. Kanunun 8. maddesinde “Toprak ve arazi ile ilgili sınıflama, etüt, analiz ve değerlendirmeye yönelik sistemler, standartlar ve çalışma kriterleri Bakanlık tarafından belirlenir” denilmektedir. Günümüze kadar birçok ilde 5403 sayılı kanun sınırlı da olsa uygulanmakta, ancak bazı illerde yeterli bir şekilde uygulanmadığı gözlenmektedir. Dünyada toprak kaynaklarının incelenmesi, haritalanması ve farklı bilim ve uygulama alanlarında kullanımı ile ilgili önemli gelişmeler meydana gelmiştir. Son yıllarda özellikle uzaktan algılama, görüntü işleme, Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS), jeoistatistik, NIRS (Yakın Kızılötesi Spektrumu) ve GPS (Global Positioning System) gibi teknolojilerin toprak biliminde kullanılmaya başlanması yanında toprak özelliklerinin incelenmesine yönelik çok modern cihazların gelişmesi önemli ilerlemelerdir. Bu teknoloji ve cihazlar sayesinde mevcut toprak kaynaklarının çeşitleri çok daha doğru ve hızlı bir şekilde tanımlanabilmekte, karakteristikleri açığa çıkarılmakta ve haritalanabilmektedir. Bilindiği gibi toprak çeşitleri farklı işlem ve faktörlerin etkisi sonucunda karakter kazanır. Topraklar üzerinde yapılan bitkisel üretimlere yönelik faaliyetler topoğrafya, mevcut iklimsel özellikler (yağış, sıcaklık gibi), drenaj, sulama ve alanla ilgili diğer çiftçi uygulamaları tarafından etkilenmektedir. Bu nedenle yapılan toprak haritalama verileri yalnız başına yapılacak tarımsal uygulama ve planlamalar için yeterli gelmemektedir. Son yıllarda gelişen bir teknoloji olan CBS teknikleri kullanılarak toprak sınırları ve toprak profil bilgileri topoğrafya, iklim, çiftçi ve diğer alansal gibi bilgilerle ilişkilendirilmektedir. Bilgisayar ortamında bulunan toprak ve diğer bilgilerden oluşan veritabanı bilgileri, tarımsal uygulama ve tarım dışı amaçlar için de kullanılabilecek seviyeye getirilmektedir. Bilgisayar ortamında oluşturulan Toprak Veri Tabanı bilgilerine ulaşım, sorgulama, güncelleme, farklı amaçlar için planlama ve modelleme daha hızlı ve kolay olmaktadır. Gelişen GPS sistemi sayesinde arazideki güncel bilgiler koordinatlı olarak hızlı bir şekilde alınmakta, alansal ve noktasal olarak bilgisayardaki veri tabanı ile ilişkilendirilmektedir. Uydu verileri ve verilerin sayısal olarak analizi, NIRS ve jeoistatistik tekniklerinin toprak biliminde kullanımı, gerek haritalamada ve gerekse analiz sonuçlarının yorumlanmasında dikkate değer katkılardır. Ülke toprakları üzerinde yapılacak gerek tarımsal, gerekse tarım dışı uygulamaların doğru yapılması, yapılacak yatırım ve stratejik planlama sonuçlarının hedefe yakın olması, toprak veri tabanının varlığına bağlıdır. Bu nedenle ülkenin tamamlanamayan detaylı temel toprak haritaları tamamlanarak CBS veri tabanına aktarılması ve yapılacak tarımsal uygulamaların toprak etütlerine göre yapılması sağlanmalıdır. İşte toprakların doğru yönetilmesi, farklı bilim dallarında etkin kullanımı ve sürdürülebilirliğinin korunarak sağlanması, özelliklerinin doğru bilinmesiyle mümkündür. Bunun için de yapılacak temel toprak haritaları seri seviyesinde ve harita ölçeği ise 1:25.000 ve daha büyük olmalıdır. Temel toprak haritalarını yapacak uzman kişi sayısının az olması ve temel toprak haritalama işi ile yasal yetkili bir kurumunun olmayışı, toprakların her geçen gün bozulacağı ve yapılaşma ile alansal olarak daralacağını göstermektedir. Özellikle yüksek verim için sulu tarımın yapıldığı alanlarda topraklara uygulanan suni gübreler, ilaçlama, atmosferden gelen kirlilik yanında sanayi ve evsel atıklardan dolayı kirlenen toprak kaynakları üzerinde yapılan bitkisel üretimler de etkilenmektedir. Sofraya kadar ulaşan taze ve işlenmiş tarımsal ürünlerdeki aroma değişimi, tüketicide hormon, GDO ve ilaç kalıntısı endişesi uyandırmaktadır. Bu nedenle güvenli gıda için doğal, aromalı organik ürünlere yönelme başlamıştır. Toprak yönetimindeki yanlışlıklar, toprak özellikleri (fiziksel, kimyasal, mineralojik ve biyolojik) arasındaki dengenin bozulmasına ve bitki beslemedeki değişime neden olmaktadır. Doğru toprak yönetimi sadece tarımsal üretim değil, aynı zamanda toprağın temel özelliklerini de koruyarak verimliliğini sürdürmektir. Aşırı kullanım sonucu özellikleri bozulan toprak kaynakları dışında küresel ısınma sonucunda gelecekte toprak karbonu ve profildeki nem dengesinin değişimi toprağın birçok özelliği üzerinde etkili olacaktır. Toprak bilimi doğrudan olmasa bile tıp, eczacılık, gıda, mühendislik, endüstri, mühendislik, savunma, iklim gibi çok sayıda bilim alanı ile ilişki içindedir. Farklı kristal yapısı olan kilin endüstri, sağlık, gıda ve sanat gibi alanlarda kullanılması mesleki olarak ağırlık vereceğimiz ve yönelmemiz gereken konuları göstermektedir. Kilin tuğla, seramik, fayans, ve baraj dolgu materyali olarak kullanılması ayrıca arıtma ve temizleme özelliği olması nedeniyle gıda ve sağlık sektöründe aranan materyaldir. Bunun dışında inşaat sektöründe ve zemin mekaniğinde toprak önemle üzerinde durulması gereken bir konudur. Farklı anamateryal ve topraklarda bulunan bazı elementlerin doğrudan bitkilere geçmesi tıp ve eczacılığın ilgi alanlarına girmektedir. Bu toprakların yaygın olduğu arazilerden elde edilen bitkilerin ilaç yapımı ve günlük bazı sağlık sorunlarının çözümünde kullanımı yanında buradan üretilen hayvansal ürünlerin (et, süt) sağlık ve gıda sektörü ile doğrudan ilişkisi vardır. Yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı toprakların doğru yönetimi ve bozulmalarının önlenmesi yanında, bölümün ders içeriği, araştırma konuları ve ilgi alanlarının gözden geçirilmesi ve geleceğe yönelik, farklı sektörlerle daha güçlü bağı olan konulara girilmesinden meslek gelişimi açısından yarar bulunmaktadır.

 

Çullu, M.A. 2012. Toprak Etüt Haritalama ve Toprak Yönetimi Gerekliliği. Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Dergisi. 1(1), 23 - 25.

 

DEVAM EDEN ÇALIŞMALAR:

TRGM uygulama bölgesi ilanını müteakip, yürürlükte olan Toplulaştırma, Dağıtım, Arazi Kullanım Planlaması, Köy Yerleşim Yerlerinin Tespiti ve Arazi Islahı projelerinin altlığını teşkil etmekte olan Arazi Kullanım Kabiliyet (AKK) Sınıflarının tespiti ve Arazi Endekslerinin tespit edilmesi için araziden alınan toprak örnekleri mülga Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü ve Genel Müdürlüğümüz arasındaki protokol gereği mülga Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğüne Bağlı Bölge Müdürlüğü laboratuvarlarında analiz edilir ve Genel Müdürlüğümüzce hazırlanan toprak etüt haritaları yine mülga Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünce kontrol edilerek onaylanırdı.

Ancak mülga Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünün kapatılmasından sonra Genel Müdürlüğümüzce araziden alınan toprakların laboratuvarda tahlil edilebilmesi için 12.10.2005 tarihli Bakanlığımız oluru ile TRGM bünyesinde ilk olarak Toprak analiz laboratuvarı kurulmuş ve çalışmaya başlamıştır.

2013 yılı ocak ayı itibari ile Bakanlığımız Merkez Döner Sermaye işletmesinin web sitesinde ilan edilen ücretin yatırılması halinde talep eden herkese toprak analizi yapabilmektedir.

03/06/2011 tarihli ve 639 sayılı Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin ilgili maddeleri ile 27/09/1984 tarihli ve 3046 sayılı, Bakanlıkların Kuruluş ve Görev esasları Hakkında Kanunun 37. maddesi hükmüne dayanılarak hazırlanmış olan, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Merkez Teşkilatı Yönergesinin 36. Maddesinin “ö” bendinde Toprak ve sulama suyu analiz laboratuvarının kuruluş ve çalışmaları ile ilgili mevzuatı hazırlamak izlemek, konusu ile ilgili uluslararası kuruluşlarla işbirliği yapmak ve Toprak Analiz Laboratuvarlarının yetkilendirilme çalışmaları, Tarımsal Üretim Genel Müdürlüğünden Tarım Reformu Genel Müdürlüğüne devredilmiştir.

Bilindiği üzere, Bakanlığımızın 2009-41 nolu genelgesi gereği Çiftçi Kayıt Sistemine dahil 50 da ve üzeri araziye sahip çiftçilerin kimyevi gübre desteklemelerinden yararlanabilmeleri için Bakanlığımızca yetkilendirilen toprak analizi yapmaya yetkili laboratuvarlarda toprak analizi yaptırma zorunluluğu vardır. Bahsi geçen destekleme ödemelerine esas olacak şekilde Bakanlığımızca yetkilendirilecek toprak, bitki analiz laboratuvarlarının yetkilendirme aşamasında istenilecek bilgi ve belgeler ile oluşturulacak komisyonlar, yetkilendirme kriterleri ve denetimlerine ait esas ve usuller “Toprak Bitki Analiz Laboratuvarlarının Yetkilendirme ve Denetimleri (2009-1)” Genelgesiyle belirlenmiştir. Yukarıda da bahsedildiği üzere bu genelgenin (2009-1) uygulamasını Genel Müdürlüğümüz yürütmektedir.

Ancak şu anki yürürlükteki mevzuat gereği; Toprak Bitki Analiz Laboratuvarlarının Yetkilendirme ve Denetimleri (2009-1) genelgesine göre bir laboratuvarın yetkilendirilmesi için: Tarım İl Müdürlüklerine başvuruda bulunacak, makro ve mikro analizleri yapabilecek alt yapıya sahip gerçek ve/veya tüzel kişilere ait toprak-bitki analiz laboratuvarlarının başvuru dosyalarında aşağıdaki bilgi ve belgeler bulunmalıdır.

 

a)Dilekçe,

b)Laboratuvar sahibinin adı soyadı ve laboratuvarın adı, açık adresi, telefon, faks numarası varsa elektronik posta adresi,

c)Kuruluş (varsa değişikliği içeren)Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi, vergi levhası fotokopisi ve ticaret odasından alınan faaliyet belgesi, (Kamu kuruluşlarında bu evraklar yerine hukuki statülerini tanımlayan belge istenir)

d)Laboratuvardan sorumlu teknik elemanın(Ziraat Mühendisi-Toprak Bölümü) ve diğer teknik personelin kuruluşla ilişkili noter onaylı sözleşmesi,(kamu kuruluşlarında görevlendirme yazısı) diploma sureti, nüfus cüzdanı fotokopisi ve kayıtlı olduğu meslek odası kimlik fotokopisi)

e)Laboratuvarın çalışma konusu ve yapılacak analizlerin listesi, analiz yöntemlerinin Türkçe açıklaması, (Yetkilendirilen laboratuvarlar sadece beyan ettikleri analizlerde yetkilidir)

f)Laboratuvar binasının tapusu veya kira sözleşmesinin noter onaylı fotokopisi,

g)Laboratuvarın organizasyon şeması ve yerleşim planı, (Cihazların yerleri yerleşim planı içerisinde belirtilmelidir.)

h) ) Laboratuvar atıklarının bertaraf edilmesi için ilgili kuruluş ile yapılan sözleşme veya taahhüt yazısı

ı)Laboratuvarda yangına karşı önlemler alındığına dair itfaiyeden alınacak belge,

j)Laboratuvarda kullanılacak cihaz, alet ve ekipmanların marka, model, üretim yılı, seri numaralarına ait bilgiler ve kullanım talimatları, bakım sözleşmeleri ve kalibrasyon belgeleri.

 

Bu bilgi ve belgelerin İl Müdürlüklerince incelenmesini müteakip evrakları eksiksiz olan ve uygun bulunan laboratuvarlar için; başvurunun yapıldığı ildeki TAD Şube Müdürü, görevlendirilecek 1 teknik eleman ve TAGEM’e bağlı Araştırma Enstitüsü Müdürlükleri laboratuvarlarında çalışan konu uzmanı 1 teknik elemandan oluşturulacak komisyon tarafından laboratuvar yerinde incelenir.(Laboratuvarın mahallinde incelenmesinden önce evrakların, Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü elemanlarınca incelenmesi sağlanmalıdır) Komisyonun laboratuvarda yaptığı inceleme sonucunda yeterlilik şartlarının sağlandığı tespit edildiğinde laboratuvar yetkilendirilir. Yetkilendirme kararı oybirliği ile alınır. İl Müdürlüğünün teklifi üzerine Valilik Olur’u ile yetkilendirilen laboratuvarların yetkilendirme komisyon raporu ve Valilik Olur’u TRGM’e gönderilir. Laboratuvarın yeterlilik şartlarını sağlamaması durumunda eksiklerin tamamlanması için 1-3 aylık süre verilir. Laboratuvar sahibinin yeniden başvurusu üzerine yapılan incelemede yeterlik şartlarını sağlanmadığının tespiti durumunda başvuru geçersiz sayılır.

Üniversitelerin, Bakanlık İl Müdürlüklerinin ve İl Özel İdaresi Müdürlüklerinin bünyesinde faaliyet gösteren toprak analiz laboratuvarları, destekleme ödemelerinde yetkili olabilmeleri için personel ve ekipman durumları, laboratuvar yerleşim planı ile yapılan analizlerin listesi ve yöntemlerini içeren bir dosya ile TRGM’e başvurmaları gerekmektedir. Başvuru dosyaları TRGM’ce oluşturulan bir komisyon tarafından incelenir, eksik görülmediği taktirde yetkilendirilir.

Valilik Olur’u ve TRGM’ce oluşturulan komisyonun yetkilendirdiği laboratuvarların yetki belgeleri TRGM tarafından düzenlenir. Denetimlerde yetkileri iptal edilen veya faaliyetine herhangi bir nedenle son veren laboratuvarların yetki belgeleri TRGM’e iade edilir.

Toprak Analizi yapmak için yetkilendirilecek toprak, sulama suyu, zemin mekaniği ve bitki analiz laboratuvarlarının yetkilendirme aşamaları ve sonrasındaki denetlemeleri ve yapılan tüm işlemlerin bilgisayar ortamında internet aracılığıyla yapıla bilmesi için çalışmalar tamamlanmak üzeredir.

 

“Toprak Bitki Analiz Laboratuvarlarının Yetkilendirme ve Denetimleri (2009-1) Genelgesi” nin güncellenmesi çalışmaları devam etmekte olup yakın bir zamanda “Toprak Bitki Analiz Laboratuvarlarının Yetkilendirme ve Denetimleri Genelgesi (2013-1)” adıyla yürürlüğe girecektir.

 

Yıllar

Yapılan Analiz Sayısı (toprak)

2006

1649

2007

5282

2008

3332

2009

7472

2010

3603

2011

2463

2012

2777

2013

269

TOPLAM

26847

 

 

 ​

TOPRAK SINIFLARI TESPİT PROJESİ

 

İŞİN TANIMI / AMACI:

 Arazi ve toprak kaynaklarının bilimsel esaslara uygun olarak belirlenmesi, sınıflandırılması ve potansiyel yararlanma imkanlarının derecelendirilmesi ile ulusal toprak veri tabanı altyapısının oluşturulması ve güncellenmesi.

 

TARİHÇE:

Toprak Sınıfları Tespit Projesi Kapsamında; 639 sayılı KHK öncesi Tarım Reformu Genel Müdürlüğünce Tarım Reformu çalışmalarına (Arazi Toplulaştırma, Arazi dağıtım Projesi, kamulaştırma, Arazi Kullanım Planlaması, arazi ıslahı ve toprak koruma projeleri başta olmak üzere; tarım dışı amaçla kullanım izini ve parsellerdeki ifraz taleplerinin değerlendirilerek sonuçlandırılması işlemlerine) altlık ve veri temin etmek amacı ile 3.197.952 Ha alanın toprak etüt haritaları raporlarıyla birlikte tamamlanmıştır.

639 sayılı KHK sonrası; Toprak Sınıfları Tespit Projesi  ile ilgili  muhtelif illerde çalışmalar devam etmektedir.

 

YAPILAN ÇALIŞMALAR:

 Başlama, bitiş tarihleri 1997-2014 olan Toprak Sınıfları Tespit Projesi kapsamında;  639 sayılı KHK öncesi Tarım Reformu Genel Müdürlüğünce Tarım Reformu çalışmalarına altlık oluşturan 3.197.952 Ha alanın toprak etüt haritaları raporlarıyla birlikte tamamlanmıştır. 2012 yılı sonu itibariyle, 4.313.582 Ha alanın  toprak etüt ve haritalama çalışmaları tamamlanmış olup, arazi sınıflarına ait pafta ve raporları hazırlanarak onaylanmıştır.

 

DEVAM EDEN ÇALIŞMALAR:

 Muhtelif illerde olmak üzere ihalesi tamamlanan AT_TİGH Projeleri kapsamında yürütülen Toprak Sınıfları Tespit projelerinde arazi, büro ve laboratuvar çalışmaları devam etmektedir.

 

HEDEFLER:

 Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri kapsamında yürütülen Toprak Sınıfları Tespit Projesi  ile ilgili  muhtelif illerde olmak üzere her yıl yaklaşık 1.000.000 Ha alanda Toprak Etüt ve Haritalama çalışmaları planlanmıştır.

 

TOPRAK SINIFLARI TESPİT PROJESİ FAALİYET DURUMU (Ha)

 

BÖLGE

1995-2002 YILLARI ARASINDA ONAYLANAN ALAN (Ha)

2003-2007 YILLARI ARASINDA ONAYLANAN ALAN (Ha)

2008 YILINDA        ONAYLANAN     

ALAN (Ha)

2009 YILINDA        ONAYLANAN      

ALAN (Ha)

2010 YILINDA        ONAYLANAN      

ALAN (Ha)

2011 YILINDA        ONAYLANAN      

ALAN (Ha)

2012 YILINDA        ONAYLANAN      

ALAN (Ha)

TOPLAM ONAYLANAN ALAN (Ha)

 

AKSARAY

155.211

5.482

0

0

9.572

8.912

30.000

 

ANKARA

67.609

36.593

0

7.248

13.035

55.433

8.216

 

AYDIN

30.224

13.041

4.234

2.513

20.367

10.448

 

 

EDİRNE

9.058

77.356

0

0

6.346

 

50.850

 

IĞDIR

19.502

6.239

93.290

0

34.843

11.881

 

 

KONYA

238.273

60.773

21.328

10.878

16.944

 

116.511

 

SAMSUN

13.000

33.847

1.918

997

12.689

 

 

 

YOZGAT

11.513

3.923

1.403

45.235

59.625

6.054

 

 

Ş. URFA

0

9.500

759

1.099.932

951.247

183.965

107.000

 

NİĞDE

 

 

 

 

 

 

95.164

 

MUŞ

 

 

 

 

 

 

100.400

 

ADIYAMAN

 

 

 

 

 

 

19.584

 

KARAMAN

 

 

 

 

 

 

15.669

 

ESKİŞEHİR

 

 

 

 

 

 

42.150

 

KIRŞEHİR

 

 

 

 

 

 

15.363

 

AMASYA

 

 

 

 

 

 

65.737

 

DİYARBAKIR

 

 

 

 

 

 

5.278

 

ADANA

 

 

 

 

 

 

12.241

 

NEVŞEHİR

 

 

 

 

 

 

24.777

 

MALATYA

 

 

 

 

 

 

113.648

 

ISPARTA

 

 

 

 

 

 

8.754

 

TOPLAM

544.390

246.754

122.932

1.166.803

1.124.668

276.693

831.342

4.313.582

 

 ​

''